O‘zbekiston chakana savdo bozori 2030-yilga borib 16,8 milliard dollarga yetadi
O‘zbekistonda chakana savdo yangi rivojlanish bosqichiga kirmoqda. Xaridorlar assortiment, qulaylik va xizmat ko‘rsatish sifatiga tobora ko‘proq e’tibor bermoqda, zamonaviy savdo tarmoqlari esa o‘z faoliyatini kengaytirmoqda. Shu bilan birga, odatiy mahalla do‘konlari ham kundalik xaridlar uchun asosiy savdo nuqtasi bo‘lib qolmoqda. Shu sababli yaqin yillarda bozor o‘sishi bir formatning ikkinchisini siqib chiqarishi hisobiga emas, balki ularning parallel rivojlanishi orqali ta’minlanadi.
Prognozlarga ko‘ra, 2030-yilga borib chakana savdo bozori hajmi 11,7 milliard dollardan 16,8 milliard dollargacha, ya’ni qariyb 44 foizga oshadi.
An’anaviy savdo yetakchilikni saqlab qoladi
Savdo tarmoqlarining faol rivojlanishiga qaramay, bozorning asosini an’anaviy savdo nuqtalari tashkil etishda davom etadi.
2024-yilda ushbu segment hajmi qariyb 10,6 milliard dollarni tashkil etgan bo‘lsa, 2030-yilga borib 13,3 milliard dollarga yetishi mumkin. Shu tariqa, umumiy bozor o‘sishining qariyb 53 foizi aynan an’anaviy savdo hissasiga to‘g‘ri keladi.
Ushbu formatning barqarorligi keng qamrovi, xaridorga yaqinligi va kichik kundalik xaridlar uchun qulayligi bilan izohlanadi. Ayniqsa, yirik shaharlardan tashqarida an’anaviy savdo muhim o‘rin tutishda davom etadi.
Zamonaviy chakana savdo eng tez o‘suvchi segmentga aylanadi
Eng jadal rivojlanish zamonaviy savdo segmentida kutilmoqda. Uning hajmi 1,1 milliard dollardan 3,5 milliard dollargacha, ya’ni qariyb 3,2 barobar oshishi mumkin.
Zamonaviy savdoning bozordagi ulushi 9,4 foizdan 20,8 foizgacha ko‘tarilishi prognoz qilinmoqda. Bunga savdo tarmoqlarining kengayishi, naqd pulsiz to‘lovlar, sodiqlik dasturlari, yetkazib berish xizmatlari va xaridorlarning qulaylik hamda xizmat sifatiga bo‘lgan talablari ortishi yordam beradi.
Shu bilan birga, zamonaviy chakana savdo an’anaviy savdoni to‘liq siqib chiqarmaydi. Aksincha, xaridorlar bir vaqtning o‘zida bir necha kanaldan foydalanishda davom etadi: yirik xaridlarni supermarketlarda, kundalik xaridlarni esa uyga yaqin do‘konlarda amalga oshiradi.
Bu biznes uchun nimani anglatadi?
Ishlab chiqaruvchilar va distribyutorlar uchun asosiy vazifa bir vaqtning o‘zida ikki yo‘nalishda samarali ishlashdan iborat bo‘ladi.
An’anaviy savdoda quyidagilar muhim bo‘lib qoladi:
- savdo nuqtalarining keng qamrovi;
- yetkazib berishning barqarorligi;
- asosiy SKUlarning doimiy mavjudligi;
- hamyonbop qadoq formatlari;
- mahsulotlarning to‘g‘ri joylashtirilishini nazorat qilish.
Zamonaviy savdo tarmoqlarida esa quyidagi yo‘nalishlarning ahamiyati ortadi:
- kategoriya menejmenti;
- promoaksiyalar;
- savdo tahlili;
- merchandayzing;
- riteylerlar bilan birgalikda rejalashtirish.
2030-yilga borib O‘zbekiston chakana savdo bozori sezilarli darajada kengayadi va yanada xilma-xil tus oladi. An’anaviy savdo o‘zining yetakchi mavqeini saqlab qoladi, zamonaviy chakana savdo esa bozorning o‘rtacha o‘sish sur’atlaridan ancha tez rivojlanadi.
Kompaniyalar uchun bu shuni anglatadiki, an’anaviy savdoda keng qamrovni saqlab qolish va bir vaqtning o‘zida zamonaviy savdo tarmoqlarida sifatli ishtirokni rivojlantirishga qodir bo‘lganlar ustunlikka ega bo‘ladi.